Nền tảng của thể thao thành tích cao là nhân tài, nền tảng của nhân tài là đào tạo trẻ. Khi mô hình "đi bằng một chân" của các trường thể thao truyền thống gặp phải những điểm nghẽn như diện tuyển chọn hẹp, việc bố trí môn thi đấu bị hạn chế, thì làm thế nào để mở cánh cửa cho lực lượng xã hội tham gia đào tạo trẻ đã trở thành bài toán cấp bách cần lời giải.
Năm 2020, xoay quanh mục tiêu chiến lược giành vinh quang tại Olympic và xây dựng thành phố thể thao nổi tiếng toàn cầu, Cục Thể thao thành phố Thượng Hải lần đầu tiên triển khai trên toàn thành phố việc xây dựng "Cơ sở đào tạo xã hội lực lượng kế cận thể thao thành tích cao Thượng Hải" cho các môn thi đấu Olympic và Đại hội Thể thao toàn quốc, tìm tòi xây dựng mô hình đào tạo xã hội "chính phủ định hướng, xã hội tham gia, thị trường phân bổ", lực lượng xã hội chính thức trở thành trận địa mới đào tạo lực lượng kế cận cho thể thao thành tích cao. Tại các nội dung đã kết thúc của Đại hội Thể thao thành phố Thượng Hải lần thứ 18 (nhóm thanh thiếu niên), "đội quân mới" đào tạo trẻ này đã mang về một bảng thành tích ấn tượng.
Mười năm bền bỉ
Nâng đỡ ước mơ của những thiếu niên mê cầu lông
Kỳ nghỉ Quốc khánh vừa qua, nội dung cầu lông của Đại hội Thể thao thành phố đã xác định toàn bộ thứ hạng đồng đội và cá nhân của các nhóm tại Hoa Thể Hối. Câu lạc bộ cầu lông thanh thiếu niên Bác Khoan khu mới Phố Đông Thượng Hải (sau đây gọi tắt là "CLB Bác Khoan") có tổng cộng 57 vận động viên tham dự, giành thành tích xuất sắc với 10 HCV, 4 HCB và 4 HCĐ.
Khi 10 tấm HCV nặng trĩu được đeo lên cổ người sáng lập CLB Bác Khoan Tăng Tĩnh, ông thẳng thắn chia sẻ: "Sự kiên trì suốt những năm qua đều xứng đáng cả." Tăng Tĩnh không xuất thân là vận động viên chuyên nghiệp, nhưng đã gắn bó với cầu lông gần ba mươi năm. Từ bán dụng cụ đến vận hành nhà thi đấu, từ câu lạc bộ nghiệp dư nơi bạn bè giao lưu đến lực lượng xã hội bám rễ vào đào tạo trẻ, ông nói cầu lông không chỉ giúp các thiếu niên thực hiện ước mơ mà còn là sự nghiệp ông yêu thích và gắn bó cả đời.
Năm 2016, CLB Bác Khoan được thành lập. "Vua ba HCV" nhóm nam A nội dung cầu lông của Đại hội năm nay, Hình Trí Bác, chính là một trong những đứa trẻ đầu tiên tập luyện tại câu lạc bộ. Khi đó, Hình Trí Bác đang học lớp ba tại Trường Tiểu học Cao Nam khu mới Phố Đông, nhờ khả năng di chuyển xuất sắc đã được giáo viên thể dục giới thiệu đến CLB Bác Khoan để tập luyện cầu lông chuyên nghiệp. "Bác Khoan đã mang đến cho tôi điều kiện tập luyện chất lượng, các huấn luyện viên và bầu không khí tập luyện ở đây giúp tôi trưởng thành từng ngày." Tại Đại hội kỳ trước, Hình Trí Bác giành 1 HCV và 2 HCB ở nhóm nam C. Sau bốn năm nỗ lực ngày qua ngày, cuối cùng cậu đã thu về 3 tấm HCV ở các nội dung đồng đội, đôi nam và đôi nam nữ, khép lại trọn vẹn hành trình Đại hội của mình. Sau này, cậu hy vọng trở thành một tay vợt đánh đôi xuất sắc như thần tượng Vương Sưởng.
Năm 2020, CLB Bác Khoan với tư cách đại diện lực lượng xã hội của khu mới Phố Đông đã được chọn vào danh sách "Cơ sở đào tạo xã hội lực lượng kế cận thể thao Thượng Hải giai đoạn 2020-2023". Tại Đại hội Thể thao thành phố Thượng Hải lần thứ 17 năm 2022, CLB Bác Khoan một mạch giành 5 HCV. Năm 2024, CLB Bác Khoan được công nhận là "Cơ sở tinh hoa đào tạo xã hội lực lượng kế cận thể thao thành tích cao Thượng Hải giai đoạn 2024-2026", trở thành cơ sở tinh hoa duy nhất của môn cầu lông trong số 15 cơ sở tinh hoa toàn thành phố.
Từ lứa đầu tiên chỉ có hơn chục học viên và hai huấn luyện viên chuyên trách, sau mười năm bền bỉ, Bác Khoan đã đi ra một con đường vững chắc để lực lượng xã hội tham gia sâu vào đào tạo lực lượng kế cận thể thao thành tích cao. Hiện nay, CLB Bác Khoan đã xây dựng được vòng khép kín đào tạo trẻ từ khơi gợi hứng thú đến chuyển giao tinh hoa, đã đào tạo tổng cộng hơn 1.200 học viên, đưa 2 người lên đội tuyển trẻ quốc gia, 2 người lên đội tuyển thiếu niên quốc gia, 6 người vào đội tuyến hai cấp thành phố, 5 người vào đội tuyến hai cấp quận, và gần một trăm người vào đội tuyến ba cấp quận. Học viên Bác Khoan có 1 lượt đạt danh hiệu Kiện tướng quốc gia, 33 lượt đạt vận động viên cấp một và 25 lượt đạt vận động viên cấp hai.
Chính sách dẫn dắt
Hệ thống đào tạo của lực lượng xã hội ngày càng hoàn thiện
Lực lượng xã hội tham gia đào tạo lực lượng kế cận thể thao thành tích cao, ngoài tâm huyết và nhiệt tình, việc chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa mới là tiền đề để đi vững, đi xa. Cục Thể thao thành phố Thượng Hải đã đặt ra ngưỡng tiếp nhận rõ ràng ở khâu đăng ký công nhận. Ngoài ra, về chính sách hỗ trợ, căn cứ đặc điểm từng môn, các môn Olympic và Đại hội Thể thao toàn quốc được chia thành ba loại A, B, C để đánh giá riêng; cơ sở tinh hoa có thể nhận kinh phí hỗ trợ từ 300.000 đến 350.000 tệ mỗi năm, cơ sở thông thường có thể nhận từ 150.000 đến 200.000 tệ mỗi năm. Kinh phí hỗ trợ chuyên biệt chủ yếu dùng cho việc thuê huấn luyện viên, tập luyện thường ngày, tập huấn và thi đấu của đội, cũng như sân tập, dụng cụ, trang thiết bị, trang phục...
Về đào tạo nâng cao năng lực, Trung tâm Quản lý Huấn luyện Thanh thiếu niên Thượng Hải hằng năm tổ chức lớp tập huấn chuyên đề "Cơ sở xã hội", mời các huấn luyện viên dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực huấn luyện khoa học thanh thiếu niên, giáo sư đại học và lãnh đạo các phòng ban chức năng liên quan của Cục Thể thao giảng dạy, nội dung bao gồm giải thích chính sách và pháp luật, quy định quản lý chuyển giao vận động viên, quản lý thi đấu thể thao, tuyển chọn khoa học, huấn luyện thể lực, phòng chống chấn thương thể thao cùng các kiến thức chuyên môn và thực hành.
Trải qua hai chu kỳ tìm tòi, công tác này đã đi từ "mở lối" đến "đi sâu". Hiện toàn thành phố có 15 đơn vị được công nhận là "Cơ sở tinh hoa", 38 đơn vị được công nhận là "Cơ sở đào tạo", bao phủ 14 quận của thành phố và liên quan đến 21 môn thể thao.
Cùng nhau ươm mầm đa dạng
Tiếp thêm động lực mới cho đào tạo trẻ
Thực tiễn của "cơ sở tinh hoa" CLB Bác Khoan là hình ảnh thu nhỏ của sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng xã hội tham gia đào tạo tại Thượng Hải. Ở quận Thanh Phố, cơ sở đào tạo xã hội Câu lạc bộ thể thao thanh thiếu niên Tàng Long phối hợp với hệ thống huấn luyện của quận triển khai tập huấn bài bản và đối kháng thực chiến, giúp các vận động viên Thanh Phố giành 2 HCV, 1 HCB và 2 HCĐ ở môn taekwondo tại Đại hội. Ở quận Hồng Khẩu, đội đua thuyền thông qua con đường "Cục Thể thao quận điều phối, quản lý vĩ mô, câu lạc bộ hợp tác trực tiếp huấn luyện" đã một mạch giành 4 HCV Đại hội. Ở quận Bảo Sơn, sự hợp tác giữa Trường đào tạo bóng bàn Tào Yến Hoa và Trường Thể thao Thiếu niên số 2 Bảo Sơn đã kéo dài 27 năm.
Ở môn cưỡi ngựa – môn thể thao có mức độ xã hội hóa cao, vốn đầu tư lớn và chu kỳ thu hồi vốn dài – các cơ quan hữu quan của Thượng Hải đã thuận thế mà làm, tích cực tìm tòi con đường để lực lượng xã hội phát triển môn cưỡi ngựa. Hiện đã có bốn câu lạc bộ cưỡi ngựa lọt vào danh sách cơ sở đào tạo xã hội lực lượng kế cận thể thao thành tích cao Thượng Hải, giúp môn cưỡi ngựa phát triển mạnh mẽ tại Thượng Hải.
Từ cầu lông đến taekwondo, từ đua thuyền đến bóng bàn, đào tạo của lực lượng xã hội đang "nở hoa ở nhiều nơi" tại các quận và các môn của Thượng Hải. Như lời cảm khái của người phụ trách thi đấu môn bóng rổ tại Đại hội: "Trước đây việc đào tạo nhân tài bóng rổ chủ yếu dựa vào các trường thể thao thiếu niên, giờ đây các câu lạc bộ xã hội bên ngoài mọc lên như nấm sau mưa."
Trên sân bóng rổ nữ của Đại hội năm nay, đội bóng rổ nữ Phụng Hiền mạnh mẽ giành chức vô địch nhóm B, mang về cho quận Phụng Hiền chức vô địch đầu tiên trong lịch sử Đại hội ở ba môn bóng lớn, sau đó lại giành chức vô địch nhóm C và ngôi á quân nhóm B ở nội dung bóng rổ ba người. Đội bóng này được thành lập bởi sự phối hợp giữa Trung tâm Huấn luyện quận Phụng Hiền, Trường Thể thao Thiếu niên quận Phụng Hiền và Câu lạc bộ thể thao Hoành Ưng.
Từ những cơ sở đào tạo xã hội rời rạc đến "đội quân mới" được đưa vào hệ thống đào tạo trẻ, quá trình xây dựng cơ sở đào tạo xã hội lực lượng kế cận thể thao thành tích cao của Thượng Hải phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy đào tạo trẻ của thành phố này. Khi ngày càng nhiều lực lượng xã hội đổ vào "hồ chứa" đào tạo trẻ, khi "cỗ xe tam mã" gồm trường thể thao, trường học và tổ chức xã hội cùng song hành, Thượng Hải đang với tư thế cởi mở, đa dạng và chuyên nghiệp hơn, tích lũy nguồn lực kế cận dồi dào không ngừng cho việc xây dựng thành phố thể thao nổi tiếng toàn cầu.
